Het einde van de salderingsregeling: context, gevolgen en misverstanden

Het is inmiddels 2026. Over elf maanden verdwijnt eindelijk de salderingsregeling voor zonnepaneelbezitters. Deze regeling maakte zonnepanelen jarenlang financieel zeer aantrekkelijk, maar veroorzaakte ook problemen: lokale netcongestie door massale teruglevering en de opkomst van terugleverkosten. Hoewel veel mensen denken dat deze twee zaken direct samenhangen, is dat maar beperkt het geval.

1. De afbouw van de salderingsregeling

Dat de regeling zou verdwijnen, is al lang bekend. De discussie begon in 2011, het werd beleid in 2017 en de afbouw zou starten in 2021. Door politieke druk is dit uitgesteld tot 2027. De voorspelbare reacties volgden: de overheid zou onbetrouwbaar zijn, en mensen zouden hun zonnepanelen uitzetten.

Beide reacties missen de kern. De regeling was nooit bedoeld als eeuwige garantie. En het uitzetten van omvormers is juist precies wat de overheid wil voorkomen: het doel is dat mensen hun eigen stroom verbruiken op het moment dat deze wordt geproduceerd.

2. Netcongestie: hoe ontstaat het werkelijk?

Netcongestie ontstaat lokaal en verspreidt zich als een olievlek. In een gemiddelde woonwijk produceren honderden woningen op zonnige dagen tegelijk elektriciteit, terwijl bewoners vaak niet thuis zijn. Het stand-by verbruik is laag, maar een woning met tien panelen levert op een zonnige lentedag al snel 3 kW terug. Vermenigvuldig dat met honderden woningen en het gaat om meerdere megawatts per wijk, en op landelijk niveau zelfs richting 20 GW.

Het gevolg: het voltage stijgt. Bij 253 volt schakelen omvormers automatisch uit. Dit gebeurt vooral bij woningen die het verst van de wijktransformator staan.

Oplossingen voor netcongestie

Er zijn twee manieren om dit probleem te verminderen:

1. Grootschalige netverzwaring Meer en dikkere kabels, grotere transformatoren. Dit kost tijd en geld.

2. Lokaal verbruik verhogen Zorgen dat stroom wordt gebruikt op het moment dat deze wordt opgewekt. Voorbeelden:

• Overdag een elektrische auto opladen

• Een warmtepomp of boiler laten draaien

• Apparaten zoals vaatwassers en wasmachines overdag gebruiken (beperkt effect)

Thuisbatterijen

Thuisbatterijen helpen alleen als ze op het piekmoment lokaal geproduceerde stroom opslaan. Ze ontlasten het net niet als ze reageren op prijsprikkels die niets met lokale congestie te maken hebben. Bovendien weet je als consument niet of jouw batterij achter dezelfde wijktrafo zit als je buren.

Netverzwaring wordt uiteindelijk betaald via hogere netbeheerkosten.

3. Terugleverkosten: een marktmechanisme, geen congestieprobleem

Terugleverkosten ontstaan niet door netcongestie, maar door marktwerking. Wanneer er veel aanbod is en weinig vraag, daalt de prijs. Op zonnige dagen zonder warmte- of koelvraag kan de prijs zelfs negatief worden.

Hoe meer onstuurbare bronnen, hoe sterker dit effect. Huishoudelijke zonnepanelen zijn nauwelijks stuurbaar. Grote zonne- en windparken zijn dat inmiddels wel: zij kunnen hun productie verlagen om extreem lage prijzen te voorkomen.

De kern: jij levert stroom tegen de hoofdprijs (via salderen), terwijl de markt er geen vraag naar heeft. De prijs moet dus omlaag om balans te creëren.

Lage prijzen stimuleren:

• Extra vraag (bijvoorbeeld dynamische contracten, koelinstallaties, kassen, batterijen)

• Minder aanbod (producenten zetten assets uit in de hoop later tegen hogere prijzen te mogen leveren)

4. Het dynamische contract na het einde van salderen

Met een dynamisch contract krijg je nu nog steeds energiebelasting en btw terug bij teruglevering. Dat levert ongeveer 12,5 cent per kWh extra op. Na het einde van salderen verdwijnt dit voordeel.

Tot nu toe kostte stroom ’s nachts en overdag hetzelfde, omdat salderen het verschil maskeerde. Straks verandert dat:

• ’s Nachts betaal je de volledige prijs (bijvoorbeeld 22,5 cent)

• Overdag betaal je alleen het deel dat je niet zelf opwekt

• Je eigen productie heeft een opportunity cost: elke kWh die je niet zelf gebruikt, moet je later inkopen

Overdag verbruiken wordt dus vrijwel altijd goedkoper dan ’s nachts, maar de exacte uitkomst hangt af van marktprijzen en gedrag van andere consumenten.

5. De omvormer uitzetten: financieel zinvol?

Sommige mensen zeggen: ik ga niets terugleveren, want ik wil niet betalen voor teruglevering. Maar klopt dat?

Rekenvoorbeeld

Aannames:

• Je levert 3 kW terug rond het middaguur

• Je eigen verbruik is 0,5 kWh

• Je levert dus 2,5 kWh terug

• Terugleverkosten: 0,11 euro per kWh

Kosten bij teruglevering: 2,5 kWh × 0,11 = 0,275 euro

Zet je de omvormer uit:

• Je neemt 0,5 kWh af van het net

• Prijs: 0,26 euro per kWh Kosten: 0,13 euro

Je bespaart dus 0,14 euro door de omvormer uit te zetten.

Maar nu de hele dag

Een installatie die rond de middag 3 kW levert, produceert die dag ongeveer 20 kWh. Met normaal gedrag kun je ongeveer 30 procent zelf verbruiken: 6 kWh.

Als je de omvormer uitzet:

• Je moet die 6 kWh inkopen tegen 0,26 euro Kosten: 1,56 euro

Laat je de omvormer aan:

• Je levert 14 kWh terug Kosten via terugleverkosten: 1,54 euro

Het verschil is verwaarloosbaar. Hoe meer je overdag verbruikt, hoe gunstiger het wordt om de omvormer gewoon aan te laten.

Met een dynamisch contract wordt het nog gunstiger: ochtend- en avondprijzen zijn vaak hoog, waardoor teruglevering juist waardevol is.

Conclusie

• Netcongestie en terugleverkosten zijn twee verschillende problemen.

• De salderingsregeling maskeerde jarenlang de werkelijke waarde van stroom.

• Na 2027 wordt overdag verbruiken vrijwel altijd voordeliger dan ’s nachts.

• De omvormer uitzetten levert zelden voordeel op en kan zelfs nadelig zijn.

• Dynamische contracten worden interessanter, maar ook complexer. Inhoud is volledig geschreven door Geldsnor - AI is gebruikt om gedachtenspinsels te structureren.